เม็ดพลาสติกพอลิเอทิลีนเทเรฟทาเลต (Polyethylene Terephthalate: PET) ที่ใช้ขึ้นรูปขวดน้ำดื่มมีสองประเภท ได้แก่ PET ใหม่ ซึ่งผลิตจากวัตถุดิบใหม่ และ rPET หรือ PET รีไซเคิล (recycled PET) ซึ่งผลิตจากขวดหรือบรรจุภัณฑ์ PET ที่ใช้แล้ว รายละเอียดความแตกต่างของวัสดุทั้งสองประเภทอยู่ในบทความ rPET คืออะไร และต่างจาก PET ใหม่อย่างไร
เนื่องจาก rPET ผลิตจากขวดที่ใช้แล้ว จึงอาจเข้าใจกันว่าควรมีราคาต่ำกว่า PET ใหม่ แต่ในหลายกรณี rPET โดยเฉพาะ rPET เกรดสัมผัสอาหาร (food grade) อาจมีราคาสูงกว่า PET ใหม่ เพราะกว่าขวดที่ใช้แล้วจะกลับมาเป็นวัตถุดิบของบรรจุภัณฑ์อาหารได้ ต้องผ่านขั้นตอนที่มีต้นทุนและข้อกำหนดเพิ่มเติมหลายด้าน
ปัจจัยหกประการที่ส่งผลต่อราคา
-
ต้นทุนการเก็บรวบรวมขวดใช้แล้ว วัตถุดิบของ rPET คือ PET หลังการบริโภค (post-consumer PET) จึงต้องมีระบบรับคืนหรือรับซื้อขวดที่ใช้แล้วจากหลายแหล่ง และต้องคัดเลือกวัตถุดิบที่มีคุณภาพเหมาะสม บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ GC ระบุว่า การคัดแยกพลาสติกใช้แล้วตั้งแต่ต้นทางเป็นเรื่องสำคัญต่อการผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิลคุณภาพสูงที่ปลายทาง
-
ต้นทุนการคัดแยกและกำจัดสิ่งปนเปื้อน ขวดที่เก็บกลับมาอาจมีฉลาก ฝา กาว คราบเครื่องดื่ม ดิน ทราย หรือพลาสติกชนิดอื่นปะปนอยู่ จึงต้องผ่านการคัดแยกและทำความสะอาดหลายขั้นตอน Indorama Ventures อธิบายงานส่วนนี้ไว้ตั้งแต่การคัดแยกด้วยเครื่องจักรจนถึงการกำจัดเหล็ก ทราย และพลาสติกชนิดอื่น รายละเอียดทีละขั้นอยู่ในบทความ ขั้นตอนการรีไซเคิลขวด PET
-
ต้นทุนเทคโนโลยีการล้างและขจัดสารปนเปื้อน การผลิต rPET เกรดสัมผัสอาหารต้องใช้เทคโนโลยีที่ลดสารปนเปื้อนลงจนอยู่ในระดับที่ปลอดภัยต่อการสัมผัสอาหาร ตามแนวทางของหน่วยงานกำกับดูแล เช่น สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐอเมริกา (US FDA) และองค์การความปลอดภัยด้านอาหารแห่งสหภาพยุโรป (EFSA) โดย EFSA ได้ออกแนวทางทางวิทยาศาสตร์สำหรับประเมินความปลอดภัยของกระบวนการรีไซเคิล PET หลังการบริโภคแบบเชิงกลเพื่อผลิตวัสดุสัมผัสอาหาร ขณะที่ US FDA อธิบายว่าสารปนเปื้อนในพลาสติกหลังการบริโภคอาจตกค้างไปถึงผลิตภัณฑ์สัมผัสอาหารที่ผลิตจากวัสดุรีไซเคิล และขอให้ผู้ผลิตที่ต้องการให้ US FDA พิจารณาการใช้พลาสติกรีไซเคิลกับอาหาร ยื่นผลการทดสอบที่แสดงว่ากระบวนการรีไซเคิลกำจัดสารปนเปื้อนได้
-
ต้นทุนการควบคุมคุณภาพและการรับรองมาตรฐาน rPET สำหรับบรรจุภัณฑ์อาหารต้องผ่านการตรวจสอบคุณภาพ การทดสอบความปลอดภัย การตรวจวิเคราะห์ และการรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในสหภาพยุโรป EFSA ระบุว่าตนเป็นผู้ประเมินความปลอดภัยของกระบวนการรีไซเคิลแต่ละกระบวนการ ส่วนคณะกรรมาธิการยุโรปและประเทศสมาชิกสหภาพยุโรปเป็นผู้ตัดสินว่าจะอนุมัติหรือไม่ โดยอาศัยผลการประเมินของ EFSA
-
ต้นทุนด้านการตรวจสอบย้อนกลับ ผู้ผลิต rPET คุณภาพสูงต้องตรวจสอบย้อนกลับไปถึงแหล่งที่มาของวัตถุดิบได้ เพื่อความมั่นใจด้านความปลอดภัยและความสม่ำเสมอของคุณภาพ สอดคล้องกับที่ US FDA ขอให้ผู้ผลิตที่ยื่นเรื่องเข้ามาชี้แจงแหล่งที่มาของพลาสติกหลังการบริโภคและมาตรการควบคุมแหล่งวัตถุดิบ ตัวอย่างเช่น ENVICCO โรงงานรีไซเคิลของ GC และพันธมิตร ซึ่ง GC ระบุว่าให้ความสำคัญกับการผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิลคุณภาพสูง และตรวจสอบย้อนกลับแหล่งที่มาของวัตถุดิบได้
-
อุปสงค์ของตลาดที่เพิ่มขึ้น แบรนด์จำนวนมากต้องการใช้วัสดุรีไซเคิลเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสนับสนุนเป้าหมายด้านความยั่งยืน ความต้องการ rPET คุณภาพสูง โดยเฉพาะ rPET เกรดสัมผัสอาหาร จึงเพิ่มสูงขึ้น ข้อมูลของ GC เมื่อปี 2565 ก็ชี้ในทางเดียวกันว่าผู้บริโภคหันมาใช้สินค้าที่ดีต่อสิ่งแวดล้อมและสังคมมากขึ้น และความต้องการใช้พลาสติกรีไซเคิลก็เพิ่มขึ้น
สิ่งที่ราคา rPET สะท้อน
ราคาของ rPET จึงไม่ได้สะท้อนเพียงมูลค่าของ “พลาสติกที่ใช้แล้ว” แต่สะท้อนต้นทุนของระบบรีไซเคิลทั้งระบบ ตั้งแต่การเก็บรวบรวม การคัดแยก การล้าง การขจัดสารปนเปื้อน และการผลิตเม็ดพลาสติก ไปจนถึงการตรวจสอบคุณภาพและการรับรองความปลอดภัย
สำหรับผู้จัดซื้อที่กำลังเปรียบเทียบขวด rPET กับขวด PET ใหม่ ข้อมูลที่ควรพิจารณาควบคู่ไปกับราคา ได้แก่ เม็ดพลาสติกมาจากแหล่งใด เป็นเกรดสัมผัสอาหารหรือไม่ และหน่วยงานใดเป็นผู้ประเมินความปลอดภัยของกระบวนการรีไซเคิล
พี. เอ. เอส. อินเตอร์กรุ๊ป ขึ้นรูปขวดจากพรีฟอร์มในโรงงานของบริษัทเอง และมีขวด rPET เป็นทางเลือก โดยใช้เม็ดพลาสติก rPET จาก ENVICCO ในกลุ่ม GC การรับรองจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และผลการประเมินของ EFSA ที่ ENVICCO อ้างถึงสำหรับเม็ดพลาสติกนี้ สรุปไว้ในบทความ rPET คืออะไร และต่างจาก PET ใหม่อย่างไร ส่วนคำถามที่พบบ่อยในเรื่องนี้ รวบรวมคำตอบสั้น ๆ ไว้ในบทความ คำถามที่พบบ่อยเรื่องขวด PET และการรีไซเคิล
เอกสารอ้างอิง
- บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน). (2022, 20 มิถุนายน). คืนคุณค่าพลาสติกใช้แล้ว ด้วยนวัตกรรม PCR. GC Sustainability.
- บริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน). (ม.ป.ป.). ENVICCO โรงงานผลิตเม็ดพลาสติก รีไซเคิลคุณภาพสูง. GC Sustainability.
- Indorama Ventures. (ม.ป.ป.). ผลิตภัณฑ์รีไซเคิล (Recycled Products).
- สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐอเมริกา (US FDA). (2020). พลาสติกรีไซเคิลในบรรจุภัณฑ์อาหาร (Recycled Plastics in Food Packaging).
- องค์การความปลอดภัยด้านอาหารแห่งสหภาพยุโรป (EFSA). (ม.ป.ป.). วัสดุพลาสติกรีไซเคิล (Recycled plastic materials).
- องค์การความปลอดภัยด้านอาหารแห่งสหภาพยุโรป (EFSA). (2024). แนวทางทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับหลักเกณฑ์การประเมินและการจัดเตรียมคำขอสำหรับการประเมินความปลอดภัยของกระบวนการรีไซเคิล PET เชิงกลจากวัสดุหลังการบริโภค เพื่อนำไปใช้ผลิตวัสดุและผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสอาหาร. EFSA Journal, 22(7), e8879.